Op het gedeelde erf groeit de landbouw van de toekomst

Op het gedeelde erf groeit de landbouw van de toekomst

Maak je boerenbedrijf toekomstbestendig door je erf te delen. Die visie van Vincent Overgoor krijgt steeds meer vorm in het buitengebied van Dalfsen. Bij de productie en verkoop van voedsel en planten staan begrippen als duurzaam, circulair, biologisch en het sluiten van de kringloop centraal. “De koeien en varkens zijn terug”, zegt de Overijsselse agrariër, “want het draait hier om mens, plant én dier.”

Een lange kaarsrechte straat markeert de overgang van een bosrijk gebied naar boerenbedrijven met vooral graslanden en maisakkers. Op deze frisse woensdag prijkt een bordje ‘open’ bij de oprit ​​van het deelerf van De Groene Erfdelers in Hoonhorst, gemeente Dalfsen. Op de hoek staat ook een hoge koelkast die de huisverkoop aankondigt. Op de parkeerplek scharrelt een koppel loopeenden.

De Groene Erfdelers

Lilian Dieben (49), eigenaresse van Kwekerieje, is volop aan het werk. Ze is verantwoordelijk voor de biologische teelt van inheemse en eetbare vaste planten. Ook Maaike van den Berg (32) ​is aanwezig​. Zij staat aan het roer van zelfoogsttuin De Plukkerij. Rond 13.00 uur opent ze de boerderijwinkel waar vlees, zuivel, eieren, groente en fruit te koop zijn.

Dit zijn de 2 bedrijven die hun standplaats hebben gevonden op ​het erf​. Het is ​een​​ ​plek waar ondernemers, die een biologisch bedrijf willen starten, terecht kunnen voor kapitaal, grond en kennis. Eigenaar van ​het erf is ​Vincent Overgoor (57)​ van Decohof​. Hij bestiert een biologische kwekerij met tuin-, haag- en voedselplanten. Samen zijn ze ‘De Groene Erfdelers’.

Sinds 2006 is Vincent als derde generatie eigenaar van het boerenbedrijf. “Mijn opa is hier in 1930 gestart en vroeger was dit een gemengde boerderij met koeien, varkens en wat tuinbouw. Mijn vader heeft zich net als veel boeren gespecialiseerd als melkveehouder en ik breng het kringloopdenken uit de tijd van mijn opa nu weer terug. Daar hoort wat mij betreft ook bij dat verschillende ondernemers bij elkaar komen op één erf. Samen zijn we sterker dan de som der delen.”

Start-up erf biedt perspectief

Een jaar of 7 geleden was Vincent met zijn idee van een start-up erf een van de winnaars van de prijsvraag Brood en Spelen. Toenmalig Rijksbouwmeester Floris Alkemade deed een beroep op boeren en tuinders om vernieuwende ideeën te ontwikkelen die het platteland perspectief bieden. De eigenaar van Decohof kon met deskundigen en de hulp van een landschapsarchitect zijn plannen verder vormgeven. In die tijd is er op het bedrijf ook een kruidenlabyrinth en een kleine wijngaard aangelegd.

Een deel van de boerengrond maakt oorspronkelijk deel uit van het omliggende landgoed De Aalshorst. Decohof telt 11 hectare, waarvan dik de helft is ingericht voor de kwekerij van tal van grote vaste planten, zoals taxus, laurier en coniferen. De teelt is biologisch en dus wordt er geen chemische gewasbescherming gebruikt en is kunstmest vervangen door groenbemesting en biologische kippenmest. Ook bladmulch is een voedingsstof voor de planten. De eenden en kippen bestrijden onkruid en plagen. En voedselresten gaan weer naar de dieren.

“Natuurlijk is onze werkwijze weleens spannend”, erkent Vincent. “Zeker in het voorkomen van plagen. Wat we telen moeten we natuurlijk wel kunnen verkopen. Het is dus echt zoeken naar de juiste balans en soms ook gewoon een kwestie van loslaten. Wat ik nog wel een lastige vind voor de toekomst zijn de weersextremen. Dan is er weer droogte en dan is het weer veel te nat. Dan staat de productie onder grote druk.”

Tegelijkertijd zijn ook de positieve resultaten van de biologische bedrijfsvoering zichtbaar, zoals in de zelfoogsttuin. De bodem is daar ‘spectaculair’ verbeterd ten opzichte van het naastgelegen grasland. Lilian roemt de kwaliteit van de vaste planten die een robuuste start maken op het bedrijf.

Landvarkens woelen grond om

Alle 3 de ondernemers hebben oog voor de kringloop. Zo maakt Maaike paden van houtsnippers afkomstig uit de boomkwekerij, landvarkens woelen de grond om​ op de kwekerij​ en runderen begrazen het grasland. Bomen en landschapselementen versterken de kringloop, zowel bovengronds als onder het maaiveld. Vincent is ook één van de mede-initiatiefnemers van Agroforestry Netwerk Overijssel. Daarbinnen inspireert en begeleidt hij boeren en tuinders in de provincie om bomen op te nemen in hun bedrijfssysteem.

Lilian Dieben klopte meermaals bij de gemeente aan in haar moeizame zoektocht naar grond voor een biologische kwekerij. Uiteindelijk kwam ze bij Vincent op de koffie en dat klikte. “Ik wilde van jongs af aan al op een boerderij wonen”, zegt ze. “Nadat ik diverse maatschappelijk relevante functies had gehad, wilde ik toch graag zelf achter de computer weg en met mijn handen in de grond. Ik heb ook wel een zendingsdrang om aandacht te vragen voor biodiversiteit en die zet ik nu bijna dagelijks in.”

Ook Maaike van den Berg klopte aan met haar idee voor een zelfoogsttuin. “Grond is voor startende boeren en tuinders altijd de grootste zoektocht. Ik ben van het westen van het land naar het oosten verhuisd. In dit landschap, in de combinatie van zand en klei, ben ik me de afgelopen jaren echt thuis gaan voelen. We maken hier prachtige producten en die zijn ook nog eens heel noodzakelijk.”

“Belangrijk is dat je als erfdelers complementair bent aan elkaar”, vindt Vincent. “We hebben allemaal ons eigen bedrijf, maar kunnen met elkaar het erf mooier maken en van elkaar leren. Ik vind het belangrijk dat we eenzelfde visie delen en elkaar helpen.” ​Er is​ inmiddels ondersteuning vanuit Boer&Buur met Natuur om de toekomstplannen verder vorm te geven. Het idee is om een coöperatie op te richten waarbij de verantwoordelijkheid helemaal gedeeld kan worden. “Ik ben 57 jaar en heb geen kinderen, dus ik ben op zoek naar erfopvolgers, zodat deze plek behouden blijft.”

In de kantine drinken De Groene Erfdelers gezamenlijk koffie, voordat iedereen weer uitwaaiert. Op het memobord aan de wand staat de missie en visie van het drietal. ‘We ondernemen met respect voor mens, plant en dier.’ En verderop: ‘Het erf nodigt uit om te scharrelen, te zijn en te genieten van de omgeving en inspiratie op te doen over voedsel, natuur en biodiversiteit.’ Vincent: “Soms loop ik hier rond en zie ik uren late​r​ nog steeds dezelfde mensen rondhangen, die blijkbaar hier hun plek even hebben gevonden.”

Dit artikel werd geschreven door Michiel Elands en verscheen eerder op Groen Kennisnet.